zagadnienia

 0    100 tarjetas    wojtekkkkkkkkkkkkk
descargar mp3 imprimir jugar test de práctica
 
término język polski definición język polski
Abstrakcja
empezar lección
proces tworzenia pojęć; wychodzenie od rzeczy jednostkowych (najczęściej konkretnych), aby dojść do pojęcia bardziej ogólnego poprzez stwierdzanie tego, co dla tych rzeczy wspólne; od szczegółu do ogółu poprzez szukanie podobieństw
W metodologii nauk abstrakcja umożliwia tworzenie pojęć ogólnych, modeli teoretycznych i praw naukowych.
Aksjomat
empezar lección
zdania przyjmowane za prawdziwe, których nie dowodzi się w obrębie danej teorii
umożliwia dedukcyjne rozwijanie teorii
Algorytm
empezar lección
skończony ciąg jasno zdefiniowanych czynności, koniecznych do wykonania pewnego rodzaju zadań
Alternatywa
empezar lección
relacja logiczna między zdaniami, w której prawdziwość co najmniej jednego z nich wystarcza do prawdziwości całości
Analiza/Analityczny
empezar lección
rozkład na czynniki, w znaczeniu materialnym jak i niematerialnym; wyodrębnienie cech/właściwości/składników badanego przedmiotu lub zjawiska
Dedukcja
empezar lección
Dedukcja ma charakter logicznie niezawodny: jeśli przesłanki są prawdziwe i rozumowanie poprawne, wniosek musi być prawdziwy
Dedukcja to sposób wnioskowania polegający na wyprowadzaniu wniosków szczegółowych z przesłanek ogólnych, przy zachowaniu konieczności logicznej. W nauce dedukcja służy do wyprowadzania przewidywań empirycznych z teorii
Definicja projektująca
empezar lección
Definicja ustalająca znaczenie jakiegoś słowa na przyszłość, ustanawia regułę znaczeniową co do tego, jakie danemu wyrażeniu ma być w przyszłości przypisane znaczenie czyli "przez kapitał społeczny rozumiem..."
Definicja sprawozdawcza
empezar lección
To definicja, która wskazuje, jakie znaczenie ma czy też miał kiedyś definiowany wyraz w pewnym języku "Demokracja oznacza..."
Definicja operacyjna
empezar lección
rodzaj definicji redukcyjnej wskazującej operacje (czynności) jakie należy wykonać aby stwierdzić, czy przedmiot ma definiowaną cechę; definicja operacyjna może wskazywać metodę pomiaru
definicja ostensywna
empezar lección
definicja przez wskazanie
Definicja deiktyczna
empezar lección
określa znaczenie przez odniesienie do kontekstu („to", „tu", „teraz")
Demarkacja wiedzy
empezar lección
rozróżnienie nauki od innych dziedzin działalności ludzkiej. Problem metodologiczny polegający na wyznaczeniu kryteriów odróżniających wiedzę naukową od nienaukowej
Desygnat
empezar lección
każdy konkretny obiekt pasujący do nazwy; każda rzecz oznaczana przez dany znak/wyraz/wyrażenie/pojęcie
Determinizm
empezar lección
koncepcja filozoficzna, według której wszystkie zdarzenia w ramach przyjętych paradygmatów są połączone związkiem przyczynowo skutkowym; każde zdarzenie i stan jest zdeterminowane przez swoje uprzednio istniejące przyczyny
Dowodzenie
empezar lección
proces myślowy polegający na rozwiązywaniu zadania, które domaga się, by pewne zdanie zawarte w samym zadaniu wywnioskować ze zdań innych, już uprzednio uznanych
Eklektyzm
empezar lección
łączenie różnych teorii, pojęć, koncepcji i tez w jedną całość
Eksperyment
empezar lección
metoda badawcza polegająca na celowym wywoływaniu jakiegoś zjawiska (kształtowaniu jego natężenia lub częstości) za pośrednictwem manipulowania jego przypuszczalnymi przyczynami w warunkach dobrze kontrolowanych przez badaczy
Eksperyment myślowy
empezar lección
użycie hipotetycznego scenariusza w celu ułatwienia zrozumienia pewnych rzeczy, zjawisk
Eksplanacja
empezar lección
procedura wyjaśniania zjawiska poprzez wskazanie praw, mechanizmów lub warunków, z których ono wynika.
Eksplanandum/eksplikandum
empezar lección
zdanie opisujące fenomen, który podlega wyjaśnieniu
Eksplanans/eksplikans
empezar lección
zdanie wyjaśniające opisywany fenomen
Empatia
empezar lección
metoda rozumienia polegająca na rekonstrukcji subiektywnych stanów psychicznych innych podmiotów
Empiryzm
empezar lección
pogląd głoszący, że poznanie ludzkie opiera się wyłącznie na doświadczeniu zmysłowym
Epistemologia
empezar lección
dział filozofii, zajmujący się relacjami między poznawaniem, poznaniem a rzeczywistością
Falsyfikacja
empezar lección
procedura metodologiczna mająca na celu wykazanie fałszywości twierdzenia, hipotezy lub teorii, prowadząca do ich obalenia
falsyfikowalność
empezar lección
cecha hipotezy, teorii lub twierdzenia, która pozwala na jej obalenie, czyli wykazanie jej fałszywości poprzez obserwację lub eksperyment
Generalizacja
empezar lección
wnioskowanie, że wyniki dla danej próbki odnoszą się do większej populacji
Gestalt
empezar lección
psychologia postaci; kierunek w psychologii przyjmujący, że przedmiotem percepcji są pewne całości, które są czymś więcej niż prostą sumą swoich elementów
Grupa eksperymentalna
empezar lección
grupa obiektów, na której odbywa się manipulacja eksperymentalna
Grupa kontrolna
empezar lección
grupa obiektów, którą w ramach wykonywanego eksperymentu nie poddaje się żadnym manipulacjom eksperymentalnym, tylko pozostawia w stanie naturalnym
Hipoteza
empezar lección
zdanie, które podlega konfirmacji lub falsyfikacji; stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami; propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku
Holizm
empezar lección
pogląd, według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające jakimś prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie wiedzy o prawidłowościach rządzących ich składnikami
Idiografizm
empezar lección
teoria w metodologii humanistycznej, której celem badań naukowych jest ustalenie, opis i interpretacja konkretnych, jednostkowych faktów
Imię własne
empezar lección
Wyrażenie, które ma za zadanie oznaczać jakieś indywiduum w celu wyróżnienia go spośród innych obiektów. Nazwa oznaczająca jeden, indywidualny obiekt
Implikacja
empezar lección
Implikacja metodologiczna oznacza relację warunkową między twierdzeniami: przyjęcie jednego pociąga za sobą konsekwencje empiryczne lub teoretyczne, które muszą zostać sprawdzone.
Indeterminizm
empezar lección
koncepcja filozoficzna, która zakłada, że związek między przyczyną a skutkiem w przyrodzie nie jest ścisły; dopuszcza istnienie przypadku
i neguje możliwość przewidywania zjawisk późniejszych na podstawie tych wcześniejszych; te same przyczyny niekoniecznie prowadzą do tych samych skutków
indicatum
empezar lección
zjawisko, o którego wystąpieniu chcemy wnioskować
Indukcja
empezar lección
rodzaj wnioskowania polegający na wyprowadzaniu wniosków ogólnych z przesłanek szczegółowych. Jest to rozumowanie zawodne, w którym prawdziwość przesłanek nie gwarantuje pewności wniosku.
Indywidualizm metodologiczny
empezar lección
stanowisko w epistemologii i metodologii nauk, zgodnie z którym istnieją tylko byty jednostkowe
Intersubiektywność
empezar lección
cecha wiedzy (poznania) polegająca na tym, że jest ona dostępna więcej niż jednemu podmiotowi poznającemu i w tym sensie wykracza poza przeżycia czy doznania danej jednostki;
twierdzenia będące jej wyrazem mogą być rozumiane przez każdą osobę mającą odpowiednie kwalifikacje
Irracjonalizm
empezar lección
pogląd filozoficzny głoszący, że rzeczywistości nie da się poznać w racjonalny sposób, przypisując przy tym najwyższą wartość pozarozumowym środkom poznawczym
Kanony Milla
empezar lección
zestaw zasad służących jako narzędzia do wyciągania wniosków przy badaniu zjawisk przyczynowych
kanon jedynej zgodności; kanon jedynej różnicy; kanon połączonej metody zgodności i różnicy; kanon zmian towarzyszących; kanon reszt
Kanon jedynej zgodności
empezar lección
Jeżeli w przypadku wszystkich badanych zjawisk występuje tylko jedna wspólna okoliczność (podczas gdy inne się zmieniają), to możemy wnioskować, że ta jedyna okoliczność jest przyczyną lub warunkiem koniecznym tego zjawiska
Kanon jedynej różnicy
empezar lección
prowadzi zwykle do wykrycia przyczyny (lub jej niezbędnego składnika), bez której dane zjawisko nie może się pojawić; gdy wnioskujemy na podstawie kanonu jednej różnicy, to wyszukujemy wśród zaobserwowanych okoliczności
danego zjawiska tej jednej okoliczności, której brak sprawia, że dane zjawisko się nie pojawia; jeśli wykryjemy taką okoliczność, to możemy uznać ją za przyczynę lub jej element składowy danego zjawiska
Kanon połączonej metody zgodności i różnicy
empezar lección
jeśli w zdarzeniu X, po A zawsze występuje B, to w przypadku braku A nie wystąpi B
Kanon zmian towarzyszących
empezar lección
stosuje się go wtedy, gdy usiłuje się wykryć przyczyny zmian jakiegoś czynnika; obserwuje się okoliczności, w których czynnik ulega zmianie; jeżeli okaże się, że jedna z tych okoliczności zmienia się wtedy, gdy badany czynnik ulega zmianie,
podczas gdy pozostałe okoliczności się nie zmieniają, to należy przypuszczać, że zmiany obserwowanego czynnika pozostają w ścisłym związku ze zmianami tej jednej okoliczności; zatem jej zmiany można uznać za przyczynę zmian czynnika
Kanon reszt
empezar lección
jest to wnioskowanie, przebiegające według schematu: obserwujemy jakieś występujące razem i podobne sobie zjawiska Z1, Z2, Z3,..., Zn, i towarzyszące im zjawiska (jako skutki) S1, S2, S3, ..., Sn; usiłujemy dociec, które z obserwowanych zjawisk jest
przyczyną zjawiska S1; zauważamy przy tym, że zjawisko Z2 jest przyczyną zjawiska S2, zjawisko Z3 przyczyną zjawiska S3, a Zn przyczyną Sn; wobec tego mamy prawo domniemywać, że przyczyną zjawiska S1 jest zjawisko 21
Konceptualizacja problemu
empezar lección
procedura, której celem jest precyzyjne zdefiniowanie problemu badawczego, pojęć i wskaźników wykorzystanych do jego opisu oraz ustalenie metod, technik i narzędzi, za pomocą których zostanie zrealizowane badanie
Konstruktywizm
empezar lección
Pogląd, że wiedza jest aktywnie tworzona (konstruowana) przez umysł badacza i podmiotów pod wpływem doświadczeń, kultury i interakcji społecznych
Kumulatywizm
empezar lección
pogląd w filozofii nauki głoszący, że każde nowe odkrycie jest tylko wzbogaceniem istniejących już teoril
Metafizyka
empezar lección
nauka filozoficzna, której przedmiotem są podstawowe kwestie dotyczące istoty i przyczyny bytu, ukonstytuowana Arystoteles
Metafora
empezar lección
środek stylistyczny, w którym obce znaczeniowo wyrazy są ze sobą składniowo zestawione, tworząc związek o innym znaczeniu niż dosłowny sens wyrazów
Metafory pełnią istotną rolę na etapie formułowania hipotez i modeli, ułatwiają zrozumienie jakiegoś zjawiska.
Metajęzyk
empezar lección
język służący do opisu, analizy i oceny innego języka, zwanego językiem przedmiotowym
W metodologii nauk metajęzyk umożliwia precyzowanie definicji, analizę logiczną teorii oraz unikanie wieloznaczności.
Mistycyzm
empezar lección
Prąd zakładający kontakt ze sferą nadprzyrodzoną. stanowisko epistemologiczne uznające możliwość poznania rzeczywistości poprzez bezpośrednie, pozaracjonalne doświadczenie, nieweryfikowalne intersubiektywnie
Z metodologicznego punktu widzenia mistycyzm jest poza nauką, gdyż nie spełnia kryteriów sprawdzalności.
Model
empezar lección
system założeń, pojęć i zależności między nimi; pozwala opisać w przybliżony sposób jakiś aspekt rzeczywistości
Nazwa ogólna
empezar lección
nazwa, która ma więcej niż jeden desygnat
W metodologii nazwy ogólne są podstawą uogólnień i praw naukowych.
Neopozytywizm
empezar lección
jest kontynuacją empiryzmu, wzbogaconą rozwojem logiki matematycznej oraz fizyki początków XX wieku
Nomotetyzm
empezar lección
poszukiwanie ogólnych, uniwersalnych praw rządzących społecznym funkcjonowaniem jednostek
Okres warunkowy
empezar lección
inaczej implikacja, zdanie logiczne o strukturze „jeżeli p, to q", wyrażające relację implikacji
W metodologii nauk okresy warunkowe są podstawą hipotez i praw naukowych.
Ontologia
empezar lección
dział filozofii zajmujący się badaniem struktury rzeczywistości, rodzajów bytów oraz relacji między nimi. W metodologii nauk ontologia dostarcza założeń dotyczących tego, co istnieje.
Operacjonalizacja pojęć
empezar lección
polega na przekształceniu pojęć teoretycznych w empirycznie mierzalne wskaźniki. Jest warunkiem prowadzenia badań empirycznych.
Orientacja teoretyczna
empezar lección
wyjaśnianie jaki model naukowy jest używany jako podstawa pracy naukowca
Paradygmat
empezar lección
zbiór pojęć i teorii tworzących podstawy danej nauki
Podmiot poznania
empezar lección
byt, który poznaje, czyli obserwuje to, co dzieje się wokół niego
Przedmiot poznania
empezar lección
to, co jest poznawane przez podmiot poznający
Prawo nauki
empezar lección
stała relacja między własnościami rzeczy lub zdarzeniami; zależność funkcyjna między parametrami ciała lub układu materialnego
Problem
empezar lección
świadomie sformułowana trudność poznawcza, wynikająca z niezgodności między teorią a obserwacją lub z luk w wiedzy.
Psychologizm
empezar lección
stanowisko metodologiczne i epistemologiczne, zgodnie z którym zjawiska poznawcze, logiczne lub naukowe wyjaśnia się przez odwołanie do procesów psychicznych jednostki (np. przeżyć, skojarzeń, aktów świadomości)
Racjonalizm
empezar lección
stanowisko epistemologiczne i metodologiczne, według którego rozum (myślenie pojęciowe i logiczne) jest podstawowym i najbardziej wiarygodnym źródłem poznania naukowego, a niektóre prawdy mogą być poznane niezależnie od doświadczenia empirycznego
Redukcjonizm
empezar lección
pogląd, według którego zjawiska i procesy złożone oraz rządzące nimi swoiste prawa dadzą się wyjaśniać przez sprowadzenie do zjawisk i procesów prostszych i odpowiadających im mniej skomplikowanych praw
Rozumienie
empezar lección
osoba X rozumie przedmiot Y, gdy zna sens przedmiotu Y
Rozumowanie okrężne (cyrkularne)
empezar lección
błąd logiczny polegający na tym, że wniosek jest wprost lub pośrednio założony w przesłankach, przez co dowód nie dostarcza nowego uzasadnienia. W metodologii nauk takie rozumowanie jest uznawane za niepoprawne.
Sceptycyzm
empezar lección
postawa epistemologiczna polegająca na systematycznym powątpiewaniu w możliwość osiągnięcia pewnej i ostatecznej wiedzy
W metodologii nauk sceptycyzm pełni funkcję krytyczną, sprzyjając rygorowi badawczemu i ostrożności w formułowaniu twierdzeń.
Socjologizm
empezar lección
stanowisko metodologiczne, według którego treść wiedzy, norm i przekonań naukowych wyjaśnia się głównie przez czynniki społeczne, takie jak interesy grupowe, struktura władzy czy kontekst kulturowy.
Krytykowany za pomijanie logicznej i empirycznej wartości twierdzeń
Struktura
empezar lección
relatywnie trwały układ relacji między elementami danego obiektu lub systemu, który warunkuje jego funkcjonowanie i własności. W metodologii struktura jest ważniejsza niż same elementy składowe.
Sylogizm
empezar lección
schemat wnioskowania na podstawie dwóch przesłanek, które zawierają wspólny element, a każdy element wniosku zawarty jest w dokładnie jednej przesłance
klasyczna forma wnioskowania dedukcyjnego, w którym z przesłanek ogólnych wyprowadza się wniosek szczegółowy.
System
empezar lección
zorganizowana całość, złożona z elementów powiązanych określonymi relacjami, które razem tworzą strukturę umożliwiającą funkcjonowanie całości. W metodologii nauk systemowe ujęcie służy analizie złożonych zjawisk.
Tautologia
empezar lección
zdanie prawdziwe wyłącznie na mocy swojej formy logicznej, niezależnie od faktów empirycznych. Tautologie nie poszerzają wiedzy empirycznej, ale pełnią funkcję porządkującą w systemach formalnych.
Teoria
empezar lección
spójny, logicznie uporządkowany zbiór pojęć, definicji, twierdzeń i praw, którego celem jest opisywanie, wyjaśnianie i przewidywanie zjawisk oraz porządkowanie wiedzy empirycznej. Teoria stanowi najwyższy poziom organizacji wiedzy naukowej.
Twierdzenie a priori
empezar lección
twierdzenie niepoprzedzone doświadczeniem zmysłowym
Twierdzenie a posteriori
empezar lección
twierdzenie powstałe wskutek doświadczenia zmysłowego (percepcji)
Typ idealny
empezar lección
abstrakcyjna, celowo przerysowana konstrukcja pojęciowa, która nie opisuje rzeczywistości wprost, lecz służy jako narzędzie porównawcze i heurystyczne w analizie zjawisk społecznych.
Typologia
empezar lección
metoda badawcza polegająca na porządkowaniu i klasyfikowaniu zjawisk poprzez wyodrębnienie ich typów na podstawie określonych kryteriów. W metodologii nauk społecznych typologia służy systematyzacji i porównywaniu przypadków.
Uzasadnienie
empezar lección
proces metodologiczny polegający na wykazywaniu zasadności twierdzenia poprzez odwołanie się do argumentów logicznych, empirycznych lub teoretycznych.
Uzasadnienie różni się od dowodu tym, że w naukach empirycznych ma często charakter nieostateczny i probabilistyczny.
Wartość autoteliczna
empezar lección
Wartość sama w sobie, naczelna, centralna, zajmująca najważniejsze miejsce w hierarchii wartości. Jest ona już wartością z powodu swego istnienia.
Wartości instrumentalne
empezar lección
wartości służące realizacji innych wartości i celów
Warunek niezbędny
empezar lección
Jest to okoliczność, której wystąpienie jest niezbędne do zaistnienia danego zjawiska. Jej brak całkowicie uniemożliwia wystąpienie skutku, choć sama jej obecność nie daje jeszcze gwarancji, że skutek nastąpi
Warunek wystarczający
empezar lección
taki warunek, którego spełnienie gwarantuje wystąpienie danego zjawiska, choć zjawisko może wystąpić również w innych okolicznościach.
Weryfikacja
empezar lección
w metodologii jest to kluczowy proces empirycznego sprawdzania zgodności postawionych hipotez badawczych z rzeczywistością. Polega na analizie zebranych danych w celu potwierdzenia lub odrzucenia założeń
Wnioskowanie redukcyjne
empezar lección
forma wnioskowania polegająca na przechodzeniu od skutku do przypuszczalnej przyczyny, przy czym wniosek ma charakter hipotetyczny (jest zawodna), a nie pewny logicznie.
Wskaźnik
empezar lección
własność powiązana z inną własnością takim stałym związkiem, że wystąpienie jednej pozwala na stwierdzenie obecności lub przewidywanie wystąpienia drugiej. W metodologii wskaźnik jest kluczowy w operacjonalizacji pojęć
Wyjaśnianie
empezar lección
jest zadaniem myślowym, które polega na wskazaniu racji dla stwierdzonego przez nas zdania; wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie "dlaczego jest tak jak stwierdziliśmy?"
Zależność
empezar lección
związek zachodzący między rzeczami lub zjawiskami
Zdanie analityczne
empezar lección
Zdanie prawdziwe ze względu na znaczenie słów w nim użytych (treść)
Zdania syntetyczne
empezar lección
zdanie, którego wartość logiczna nie może być ustalona bez odwoływania się do rzeczywistości
Zmienna
empezar lección
własność jakiegoś obiektu przyjmująca minimum 2 różne wartości
Zmienna niezależna
empezar lección
zmienna, którą badacz zmienia, aby stwierdzić, czy ma ona wpływ na jakąś inną zmienną
Związek przyczynowy
empezar lección
związek pomiędzy dwoma stanami rzeczy w świecie zewnętrznym, w których jeden to przyczyna, a drugi to skutek
zmienna zależna
empezar lección
Czynnik, którego wartość zmienia się pod wpływem zmiennej niezależnej
potencjalny falsyfikator
empezar lección
zdanie, potencjalne wydarzenie, warunki, które mogą (pozwalają, w przypadku bycia prawdziwymi) sfalsyfikować teorię naukową

Debes iniciar sesión para poder comentar.