|
término |
definición |
|
empezar lección
|
|
Przekazanie uprawnień organu wyższego stopnia na niższy; w UK: przekazanie uprawnień ustawodawczych i wykonawczych z Londynu do organów regionalnych z wyboru na podstawie kryterium geograficznego.
|
|
|
Zgromadzenie Irlandii Północnej empezar lección
|
|
Jednoizbowy organ ustawodawczy powstały w 1998 r. na mocy porozumień wielkopiątkowych; liczy 90 członków, wybory co 4 lata (pierwszy czwartek maja).
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Powstał w 1997 r. (2. referendum), jednoizbowy, 129 członków, wybory co 5 lat.
|
|
|
Walijskie Zgromadzenie Narodowe (Senedd) empezar lección
|
|
Powstałe w 1998 r., 60 członków, kadencja 4 lata; na mocy Senedd and Elections (2020) uzyskało uprawnienia zbliżone do Szkocji.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prawo stanowione (statutory law), prawo zwyczajowe (common law), konwenanse konstytucyjne, prawo UE (retained law), zasady orzecznictwa, poglądy konstytucjonalistów.
|
|
|
Ustawa (Act of Parliament) empezar lección
|
|
Akt normatywny uchwalony w procedurze legislacyjnej i podpisany przez monarchę; panuje tu prymat prawa stanowionego.
|
|
|
Wielka Karta Swobód (1215) empezar lección
|
|
Ograniczenie władzy absolutnej, zakaz więzienia bez wyroku sądu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Zakaz aresztowania bez nakazu i prawo do szybkiego postawienia przed sądem.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Poddanie monarchy kontroli Parlamentu, gwarancja wolności słowa w debatach parlamentarnych, zakaz dyspensy i suspensy.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Zasady sukcesji tronu (tylko protestanci), wprowadzenie nieusuwalności sędziów i wymogu kontrasygnaty ministra.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Włączenie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka do brytyjskiego porządku prawnego.
|
|
|
Constitutional Reform Act (2005) empezar lección
|
|
Reforma rozdzielająca władze: utworzenie Sądu Najwyższego (zamiast sędziów w Izbie Lordów) i zmiana roli Lorda Kanclerza.
|
|
|
Prawo zwyczajowe (Common Law) empezar lección
|
|
Zbiór zasad, tradycji i maksym stworzonych przez sędziów; opiera się na wiążących precedensach sądowych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Pozaustawowe, powtarzane reguły praktyki ustrojowej; nie są prawem w sensie ścisłym, ale są przestrzegane (np. sankcja królewska).
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Monarcha wykonuje prerogatywy tylko zgodnie z radą ministrów ("Król panuje, ale nie rządzi").
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Izba Lordów nie odrzuca ustaw, które rząd zapowiedział w swoim manifeście wyborczym.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Parlament w Londynie nie stanowi prawa w sprawach objętych dewolucją bez zgody regionów.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Zapis w ustawie pozwalający rządowi na jej zmianę za pomocą rozporządzeń (szybsza nowelizacja kosztem kontroli parlamentarnej).
|
|
|
Dualizm w prawie międzynarodowym empezar lección
|
|
Umowa międzynarodowa wiąże UK wewnętrznie dopiero po "przetrawieniu" przez system, czyli uchwaleniu odpowiedniej ustawy przez Parlament.
|
|
|
European Communities Act 1972 (ECA) empezar lección
|
|
Ustawa stanowiąca "most" dla prawa UE do UK; jej uchylenie w 2020 r. zakończyło automatyczne obowiązywanie prawa unijnego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Zasada, według której Parlament może uchwalić lub uchylić każde prawo; brak merytorycznej kontroli konstytucyjności ustaw.
|
|
|
Instrument of Government (1653) empezar lección
|
|
Jedyna w historii UK (nieudana) próba wprowadzenia spisanej konstytucji za czasów Cromwella.
|
|
|
Lord Kanclerz (rola do 2005) empezar lección
|
|
Łączył wszystkie trzy władze: był ministrem, przewodniczącym Izby Lordów i szefem sądownictwa.
|
|
|
Lord Kanclerz (rola obecnie) empezar lección
|
|
Członek rządu (Minister Sprawiedliwości), zazwyczaj poseł Izby Gmin, stracił funkcje sędziowskie i przewodniczenie izbie.
|
|
|
Sąd Najwyższy Zjednoczonego Królestwa empezar lección
|
|
Działa od 2009 r.; najwyższa instancja odwoławcza (poza sprawami karnymi Szkocji); rozstrzyga spory dewolucyjne; liczy 12 sędziów.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Izba Gmin, Izba Lordów oraz Monarcha (trójczłonowość).
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Izba niższa, nadrzędna; 650 członków wybieranych w okręgach jednomandatowych (FPTP); wybory powszechne.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Sytuacja, w której żadna partia nie uzyskała bezwzględnej większości mandatów w Izbie Gmin.
|
|
|
Czynne i bierne prawo wyborcze empezar lección
|
|
Od 18 lat; obywatele UK, Wspólnoty Narodów lub Irlandii (mieszkający w UK).
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Obecnie powrót do modelu elastycznego (max 5 lat); monarcha na wniosek premiera może rozwiązać parlament w dowolnym momencie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Apolityczny przewodniczący obrad; decyduje, czy ustawa jest finansowa (blokuje to weto Lordów) i wybiera poprawki do debaty.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Członek rządu odpowiedzialny za planowanie prac parlamentarnych i koordynację polityki gabinetu w izbie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Lordowie duchowni (max 26 biskupów) oraz lordowie świeccy (dziedziczni – 92 i dożywotni); łącznie ok. 800 osób.
|
|
|
line whip" to bezwzględny nakaz obecności i głosowania zgodnie z linią partii. empezar lección
|
|
Urzędnicy partyjni pilnujący dyscypliny głosowania; "Three
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Tekst pisany przez premiera, czytany przez monarchę na otwarciu sesji; określa plan legislacyjny rządu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Formalna odpowiedź Parlamentu na mowę tronową; poprawka "pokornego żalu" (Humble Regret) może obalić rząd.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Niezakończone sprawy parlamentarne "przepadają" wraz z zakończeniem sesji.
|
|
|
Freedom of speech (przywilej) empezar lección
|
|
Immunitet materialny; wypowiedzi w parlamencie nie mogą być podstawą odpowiedzialności przed sądem.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ustawa pozwalająca na pozwanie Korony (państwa) za delikt, choć samego monarchy osobiście nadal pozwać nie można.
|
|
|
Tajna Rada (Privy Council) empezar lección
|
|
Ciało doradcze monarchy, składające się z obecnych i byłych ministrów; tu decyzje gabinetu formalnie stają się prawem.
|
|
|
