Średniowiecze

uniwersalizm

z łaciny, universalis, powszechny. wspólnota kulturowa oparta na jednolitym systemie przekonań i poglądów, wyrażająca się w podobnych formach i sposobach jej przeżywania na obszarze całej Europy

teocentryzm

z greckiego, Theós, Bóg. pogląd filozoficzny uznający Boga za przyczynę, środek i cel wszystkiego; w chrześcijaństwie przekonanie, że kwestie dotyczące Boga są nadrzędne. Bóg w centrum zainteresowań ludzi.

dualizm

postrzeżenie świata na przeciwnych sobie wartościach (dobro-zło). Dualnemu postrzeżeniu i przeżywaniu rzeczywistości ziemskiej odpowiada wizja zaświatów.

Scholastyka

Z łaciny, scholasticus, szkolony. nurt filozoficzno-teologiczny oparty na postulatach łączenia wiary z rozumem. Rozumowe wyjaśnienia były podporządkowane wierzę, a za ostateczny cel uznawani zbawienie. Był to przedmiot wykładany na uniwersytetach.

Feudaliz

system, który tworzył hierarchiczne zależności wasalono-lenne w systemie władzy. Wyznaczał przynależność do grupy społecznych.

Anonimowość

z powodu dominacji Kościoła, i powszechne uznanie teocentryzmu, autorzy nie podpisywali się pod dziełami, rezygnując z sławy.

Parenetyczność

propagowanie wzorów osobowych, godnych naśladowania: rycerz, władca, święty.

Momento mori

pamiętaj o śmierci. ludzie żyjący w średniowieczu podtrzymywali twierdzenie iż śmierć jest nieunikniona, tajemnicza i pewna. powołana przez Boga, sprawiedliwa i bezwzględna.

danse macabre

motyw, tańca śmierci, kościotrup porywa do tańca przedstawicieli różnych stanów, profesji ludzi o różnym wykształceniu, płci i wieku

Ars bene moriendi

,sztuka pięknego umierania,; motyw przestawiający warunki godnej śmierci

Groteska

kategoria estetyczna czyli sposób przestawienia rzeczywistości polegający na łączeniu przeciwności. świat w działach groteskowych jest zdeformowany za pomocą karykatur i hiperboli

chanson de geste

dział piśmiennictwa średniowiecznego polegający na przedstawieniu w formie pieśni bohaterskich czynów rycerzy. pieśni te tworzyli Trubadurzy i Truwerzy. w ramach tej twórczości popularne stały się eposy utwory o rycerzach i ich niezwykłych dokonaniach.

romans rycerski

popularny w średniowieczu gatunek narracyjny o wyraźnie skonwencjonalizowanej strukturze bohaterzy ludzie wysoko urodzeni jego od konstrukcyjna to przygody miłosne i przygodowe, fabułę charakteryzują zaskakujące ujęcia i zwroty akcji.

idealizacja

sposób prezentowania rzeczywistości w utworze literackim polegający na unikaniu wad a sięganiu po określenia które nadają opisywanemu obiektowi wartości większej

legenda

opowieść w której łącząc się elementy prawdy historycznej z fantastyka

hagiografia

zywotopisarstwo, dział piśmiennictwa średniowiecznego przedstawiamy sposób życia oraz postawy osoby uznanej za święta

asceza

dobrowolne wyrzeczenie się dóbr materialnych, wartości i aktywności życiowych w celu uniknięcia pokus doczesnego swiata, osiągnięcia świętości i doskonałości duchowej prowadzącej do zbawienia

deesis

motyw średniowieczny polegający na przedstawieniu dzieła sztuki na których znajdują się trzy postacie Matka Boska, Jezus i Jan Chrzciciel. Matak Boska przekazuje prośby, Jan wstawia się za ludzmi a Jezus je spełnia.

hymn

gatunek liryczny o podniosłym charakterze będący pochwała postaci, bóstwa lub wartości

Alter ego

termin często wykorzystywany w teorii literatury w celu opisania fikcyjnego bohatera, który przypomina autora i wyraża jego myśli i przekonania

dantejskie sceny

związek frazeologiczny oznaczający sceny okrutne, wstrząsające drastyczne i makabryczne

poeta maudit

poeta wyklęty to artysta zbuntowany przeciw obyczajowości i moralności ludzi sobie współczesnych niezrozumiany przez nich żyjący w samotności często prowadzący wloczegowski tryb życia zakończony niekiedy tragiczną śmiercią