término |
definición |
|
empezar lección
|
|
Ruch to zmiana położenia ciała względem wybranego układu odniesienia w czasie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Układ odniesienia to ciało lub zbiór ciał, względem których opisujemy położenie i ruch innych ciał.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Tor ruchu to linia, po której porusza się ciało.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Droga to długość toru przebytego przez ciało.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Przemieszczenie to wektor łączący położenie początkowe i końcowe ciała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prędkość określa szybkość zmiany położenia ciała w czasie. Jest wielkością wektorową.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Szybkość to wartość prędkości, czyli wielkość skalarna.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Przyspieszenie określa, jak szybko zmienia się prędkość ciała w czasie.
|
|
|
Ruch jednostajny prostoliniowy empezar lección
|
|
W ruchu jednostajnym prostoliniowym ciało porusza się po linii prostej ze stałą prędkością.
|
|
|
Ruch jednostajnie przyspieszony empezar lección
|
|
W ruchu jednostajnie przyspieszonym przyspieszenie jest stałe, a prędkość zmienia się liniowo w czasie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Rzut poziomy to złożenie ruchu jednostajnego poziomego i ruchu jednostajnie przyspieszonego pionowego pod wpływem grawitacji.
|
|
|
składa się z ruchu poziomego i pionowego. empezar lección
|
|
Rzut ukośny to ruch ciała wyrzuconego pod kątem do poziomu
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ruch po okręgu to ruch, którego torem jest okrąg. Występuje w nim przyspieszenie dośrodkowe skierowane do środka okręgu.
|
|
|
Przyspieszenie dośrodkowe empezar lección
|
|
Przyspieszenie dośrodkowe zmienia kierunek prędkości ciała poruszającego się po okręgu i jest skierowane do środka okręgu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła to wielkość wektorowa opisująca oddziaływanie między ciałami. Może powodować zmianę ruchu lub odkształcenie ciała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Masa jest miarą bezwładności ciała, czyli oporu ciała wobec zmiany jego ruchu.
|
|
|
I zasada dynamiki Newtona empezar lección
|
|
Jeżeli na ciało nie działa żadna siła wypadkowa albo siły się równoważą, ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
|
|
|
II zasada dynamiki Newtona empezar lección
|
|
Przyspieszenie ciała jest wprost proporcjonalne do siły wypadkowej i odwrotnie proporcjonalne do masy ciała.
|
|
|
III zasada dynamiki Newtona empezar lección
|
|
Jeżeli jedno ciało działa na drugie siłą, to drugie działa na pierwsze siłą o tej samej wartości i kierunku, ale przeciwnym zwrocie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Bezwładność to cecha ciała polegająca na zachowywaniu stanu spoczynku lub ruchu jednostajnego prostoliniowego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła ciężkości to siła, z jaką Ziemia przyciąga ciało.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ciężar to siła grawitacji działająca na ciało.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła tarcia działa przeciwnie do ruchu lub próby ruchu ciała względem powierzchni.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła sprężystości pojawia się przy odkształceniu sprężystym i dąży do przywrócenia ciała do poprzedniego kształtu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Pęd to iloczyn masy i prędkości ciała. Jest wielkością wektorową.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Jeżeli na układ nie działa siła zewnętrzna, całkowity pęd układu pozostaje stały.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Bryła sztywna to ciało, którego punkty zachowują stałe odległości między sobą.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ruch obrotowy to ruch, w którym wszystkie punkty ciała poruszają się po okręgach wokół jednej osi.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prędkość kątowa określa, jak szybko zmienia się kąt obrotu ciała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Przyspieszenie kątowe określa, jak szybko zmienia się prędkość kątowa.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Moment siły opisuje zdolność siły do wywołania obrotu ciała względem osi.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Moment bezwładności jest miarą bezwładności ciała w ruchu obrotowym. Zależy od masy i rozmieszczenia masy względem osi obrotu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Moment pędu opisuje ruch obrotowy ciała i zależy od momentu bezwładności oraz prędkości kątowej.
|
|
|
Zasada zachowania momentu pędu empezar lección
|
|
Jeżeli na układ nie działa zewnętrzny moment siły, całkowity moment pędu układu pozostaje stały.
|
|
|
II zasada dynamiki dla ruchu obrotowego empezar lección
|
|
Moment siły jest równy iloczynowi momentu bezwładności i przyspieszenia kątowego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Bryła jest w równowadze, gdy suma sił i suma momentów sił działających na nią są równe zero.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Praca to przekaz energii przez siłę działającą na ciało podczas przemieszczenia.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia to zdolność ciała lub układu do wykonania pracy.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia kinetyczna to energia związana z ruchem ciała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia potencjalna to energia związana z położeniem ciała w polu sił, np. w polu grawitacyjnym.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia mechaniczna to suma energii kinetycznej i potencjalnej.
|
|
|
Zasada zachowania energii mechanicznej empezar lección
|
|
Jeżeli działają tylko siły zachowawcze, całkowita energia mechaniczna układu pozostaje stała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Moc określa szybkość wykonywania pracy lub przekazywania energii.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła zachowawcza to siła, której praca nie zależy od toru ruchu, tylko od położenia początkowego i końcowego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła niezachowawcza to siła, której praca zależy od toru ruchu, np. tarcie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Układ inercjalny to układ odniesienia, w którym spełniona jest I zasada dynamiki Newtona.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Układ nieinercjalny to układ poruszający się z przyspieszeniem względem układu inercjalnego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła bezwładności pojawia się w układach nieinercjalnych i jest skutkiem przyspieszenia układu odniesienia.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ruch drgający to ruch okresowy wokół położenia równowagi.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Amplituda to maksymalne wychylenie z położenia równowagi.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Okres to czas jednego pełnego drgania.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Częstotliwość to liczba drgań wykonanych w jednostce czasu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Drgania harmoniczne to drgania, w których wychylenie zmienia się sinusoidalnie w czasie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła zwracająca jest skierowana do położenia równowagi i powoduje ruch drgający.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Wahadło matematyczne to punkt materialny zawieszony na nieważkiej i nierozciągliwej nici, poruszający się pod wpływem grawitacji.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Drgania tłumione to drgania, których amplituda maleje w czasie z powodu strat energii.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Drgania wymuszone to drgania wywołane przez okresową siłę zewnętrzną.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Rezonans zachodzi wtedy, gdy częstotliwość wymuszająca jest równa lub bliska częstotliwości własnej układu, przez co amplituda drgań rośnie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Fala to rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie, które przenosi energię, ale nie przenosi materii jako całości.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Fala mechaniczna wymaga ośrodka materialnego do rozchodzenia się.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
W fali poprzecznej drgania są prostopadłe do kierunku rozchodzenia się fali.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
W fali podłużnej drgania są równoległe do kierunku rozchodzenia się fali.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Długość fali to odległość między dwoma najbliższymi punktami fali drgającymi zgodnie w tej samej fazie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Częstotliwość fali to liczba pełnych drgań w jednostce czasu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prędkość fali to szybkość rozchodzenia się zaburzenia w ośrodku.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Interferencja to nakładanie się fal, które może prowadzić do wzmocnienia lub wygaszenia.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Dyfrakcja to ugięcie fali na przeszkodzie lub szczelinie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Fala stojąca powstaje przez nałożenie dwóch fal o tej samej częstotliwości i amplitudzie, biegnących w przeciwnych kierunkach.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Węzeł to punkt fali stojącej, w którym amplituda drgań jest równa zero.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Strzałka to punkt fali stojącej, w którym amplituda drgań jest maksymalna.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Dźwięk to fala mechaniczna podłużna rozchodząca się w ośrodku sprężystym.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Efekt Dopplera polega na zmianie częstotliwości odbieranej fali, gdy źródło i obserwator poruszają się względem siebie.
|
|
|
Założenia teorii kinetyczno-molekularnej empezar lección
|
|
Materia składa się z cząsteczek, które są w ciągłym chaotycznym ruchu i oddziałują ze sobą.
|
|
|
Temperatura w ujęciu kinetycznym empezar lección
|
|
Temperatura jest miarą średniej energii kinetycznej chaotycznego ruchu cząsteczek.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Gaz doskonały to model gazu, w którym cząsteczki traktuje się jako punkty materialne, a ich zderzenia są sprężyste.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ciśnienie gazu wynika ze zderzeń cząsteczek gazu ze ściankami naczynia.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Równanie Clapeyrona opisuje związek między ciśnieniem, objętością, temperaturą i liczbą moli gazu doskonałego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Mol to ilość substancji zawierająca liczbę Avogadra cząstek.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Liczba Avogadra określa liczbę cząstek w jednym molu substancji.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Układ termodynamiczny to część materii wyodrębniona do opisu zjawisk cieplnych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Stan termodynamiczny opisuje się wielkościami takimi jak temperatura, ciśnienie i objętość.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Temperatura określa stan cieplny ciała i jest związana ze średnią energią kinetyczną cząsteczek.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ciepło to energia przekazywana między ciałami z powodu różnicy temperatur.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia wewnętrzna to suma energii kinetycznych i potencjalnych cząsteczek układu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Zmiana energii wewnętrznej układu jest równa ciepłu dostarczonemu do układu plus praca wykonana nad układem.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ciepło samorzutnie przepływa od ciała cieplejszego do chłodniejszego, a nie odwrotnie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Entropia jest miarą nieuporządkowania układu lub liczby możliwych mikroskopowych stanów układu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Proces izotermiczny zachodzi przy stałej temperaturze.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Proces izobaryczny zachodzi przy stałym ciśnieniu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Proces izochoryczny zachodzi przy stałej objętości.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Proces adiabatyczny zachodzi bez wymiany ciepła z otoczeniem.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Silnik cieplny zamienia część pobranego ciepła na pracę mechaniczną.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Sprawność określa, jaka część pobranego ciepła została zamieniona na pracę użyteczną.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ładunek elektryczny to właściwość ciał odpowiedzialna za oddziaływania elektryczne.
|
|
|
Zasada zachowania ładunku empezar lección
|
|
Całkowity ładunek elektryczny układu izolowanego pozostaje stały.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła elektrostatyczna między dwoma ładunkami punktowymi jest proporcjonalna do iloczynu ładunków i odwrotnie proporcjonalna do kwadratu odległości między nimi.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Pole elektryczne to przestrzeń, w której na ładunek działa siła elektryczna.
|
|
|
Natężenie pola elektrycznego empezar lección
|
|
Natężenie pola elektrycznego to siła działająca na jednostkowy ładunek dodatni umieszczony w tym polu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Potencjał elektryczny określa energię potencjalną jednostkowego ładunku w danym punkcie pola.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Napięcie to różnica potencjałów między dwoma punktami.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prąd elektryczny to uporządkowany ruch ładunków elektrycznych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Natężenie prądu to ilość ładunku przepływająca przez przekrój przewodnika w jednostce czasu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Opór elektryczny opisuje, jak bardzo przewodnik utrudnia przepływ prądu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Natężenie prądu płynącego przez przewodnik jest proporcjonalne do napięcia i odwrotnie proporcjonalne do oporu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Moc prądu określa szybkość przemiany energii elektrycznej w inne formy energii.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Kondensator to układ przewodników służący do gromadzenia ładunku i energii pola elektrycznego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Pojemność określa zdolność przewodnika lub kondensatora do gromadzenia ładunku.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Pole magnetyczne to przestrzeń, w której działają siły magnetyczne na poruszające się ładunki lub magnesy.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Indukcja magnetyczna opisuje siłę i kierunek pola magnetycznego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła Lorentza działa na ładunek poruszający się w polu magnetycznym.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Siła elektrodynamiczna działa na przewodnik z prądem umieszczony w polu magnetycznym.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Strumień magnetyczny opisuje ilość pola magnetycznego przenikającego przez daną powierzchnię.
|
|
|
Indukcja elektromagnetyczna empezar lección
|
|
Indukcja elektromagnetyczna polega na powstawaniu siły elektromotorycznej w obwodzie na skutek zmiany strumienia magnetycznego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Indukowana siła elektromotoryczna jest związana z szybkością zmiany strumienia magnetycznego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prąd indukowany ma taki kierunek, że przeciwdziała przyczynie, która go wywołała.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Równania Maxwella opisują związek między polami elektrycznymi i magnetycznymi oraz ładunkami i prądami.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Fala elektromagnetyczna to rozchodzące się zmienne pole elektryczne i magnetyczne.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Widmo elektromagnetyczne to zakres wszystkich fal elektromagnetycznych, od fal radiowych po promieniowanie gamma.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Światło jest falą elektromagnetyczną widzialną dla człowieka.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prędkość światła w próżni jest stała i wynosi około 300 000 km/s.
|
|
|
Szczególna teoria względności empezar lección
|
|
Szczególna teoria względności opisuje zjawiska w układach poruszających się ruchem jednostajnym względem siebie z prędkościami bliskimi prędkości światła.
|
|
|
Postulat stałości prędkości światła empezar lección
|
|
Prędkość światła w próżni jest taka sama dla wszystkich obserwatorów inercjalnych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prawa fizyki mają taką samą postać we wszystkich układach inercjalnych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Dylatacja czasu oznacza, że czas płynie wolniej w układzie poruszającym się względem obserwatora.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Skrócenie długości oznacza, że ciało poruszające się względem obserwatora ma mniejszą długość w kierunku ruchu.
|
|
|
Równoważność masy i energii empezar lección
|
|
Masa i energia są równoważne, co wyraża zależność E = mc².
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Optyka to dział fizyki zajmujący się światłem i jego oddziaływaniem z materią.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Promień świetlny to umowna linia pokazująca kierunek rozchodzenia się światła.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Kąt odbicia jest równy kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Załamanie to zmiana kierunku rozchodzenia się światła przy przejściu między ośrodkami.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Prawo załamania opisuje związek między kątami padania i załamania oraz współczynnikami załamania ośrodków.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Współczynnik załamania określa, ile razy światło zwalnia w danym ośrodku względem próżni.
|
|
|
Całkowite wewnętrzne odbicie empezar lección
|
|
Zachodzi, gdy światło przechodzi z ośrodka optycznie gęstszego do rzadszego i kąt padania jest większy od granicznego.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Soczewka to przezroczysty element optyczny, który skupia lub rozprasza światło.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Soczewka skupiająca powoduje zbieganie się promieni równoległych w ognisku.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Soczewka rozpraszająca powoduje rozbieganie się promieni świetlnych.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Ognisko to punkt, w którym przecinają się promienie po przejściu przez soczewkę skupiającą lub ich przedłużenia dla soczewki rozpraszającej.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Dyspersja to zależność współczynnika załamania od długości fali, powodująca rozszczepienie światła.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Interferencja światła to nakładanie się fal świetlnych prowadzące do jasnych i ciemnych prążków.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Dyfrakcja światła to ugięcie światła na przeszkodzie lub szczelinie.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Polaryzacja polega na uporządkowaniu kierunku drgań fali świetlnej.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Foton to kwant promieniowania elektromagnetycznego, czyli najmniejsza porcja energii światła.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Energia fotonu zależy od częstotliwości promieniowania.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Efekt fotoelektryczny polega na wybijaniu elektronów z powierzchni metalu przez padające światło o odpowiednio dużej częstotliwości.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Praca wyjścia to minimalna energia potrzebna do wybicia elektronu z metalu.
|
|
|
Dualizm korpuskularno-falowy empezar lección
|
|
Cząstki materii i światło mogą wykazywać zarówno właściwości falowe, jak i cząstkowe.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Każdej poruszającej się cząstce można przypisać falę materii.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Elektrony w atomie mogą znajdować się tylko na określonych orbitach energetycznych, a przy przejściach między nimi emitują lub pochłaniają energię.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Kwantyzacja energii oznacza, że energia może przyjmować tylko określone, dyskretne wartości.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Jądro atomowe składa się z protonów i neutronów i skupia prawie całą masę atomu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Izotopy to atomy tego samego pierwiastka mające tę samą liczbę protonów, ale różną liczbę neutronów.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Promieniotwórczość to samorzutna przemiana niestabilnych jąder atomowych połączona z emisją promieniowania.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Promieniowanie alfa to strumień jąder helu.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Promieniowanie beta to strumień elektronów lub pozytonów.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Promieniowanie gamma to wysokoenergetyczne promieniowanie elektromagnetyczne.
|
|
|
Czas połowicznego rozpadu empezar lección
|
|
Czas połowicznego rozpadu to czas, po którym rozpada się połowa jąder promieniotwórczych w próbce.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Reakcja jądrowa to przemiana jądra atomowego pod wpływem zderzenia z inną cząstką lub jądrem.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Rozszczepienie to podział ciężkiego jądra na lżejsze fragmenty z wydzieleniem energii.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Synteza jądrowa to łączenie lekkich jąder w cięższe z wydzieleniem energii.
|
|
|
Podaj zasady dynamiki Newtona. empezar lección
|
|
I: ciało zachowuje spoczynek lub ruch jednostajny prostoliniowy, gdy siła wypadkowa wynosi zero. II: przyspieszenie zależy od siły wypadkowej i masy. III: każdej akcji odpowiada reakcja równa co do wartości i przeciwna co do zwrotu.
|
|
|