término  |
definición |
Jak wygląda podstawowy łańcuch TEM: threat → error → UAS? empezar lección
|
|
Threat zwiększa trudność operacji; error to błędne działanie lub brak działania; UAS to niepożądany stan samolotu, który zmniejsza margines bezpieczeństwa.
|
|
|
Jaki jest główny cel Threat and Error Management? empezar lección
|
|
Przewidywać threats, wychwytywać errors zanim zrobią problem i szybko wychodzić z UAS.
|
|
|
Czym różni się anticipated threat od unexpected threat? empezar lección
|
|
Anticipated można przewidzieć i omówić przed lotem. Unexpected pojawia się nagle i wymaga szybkiego dostosowania.
|
|
|
Czy każdy error oznacza od razu niebezpieczną sytuację? empezar lección
|
|
Nie. Kluczowe jest, czy zostanie szybko wykryty i poprawiony, zanim doprowadzi do UAS.
|
|
|
Co ma priorytet, gdy już powstał UAS? empezar lección
|
|
Najpierw przywrócić samolot do bezpiecznego stanu. Analiza przyczyny może poczekać.
|
|
|
Czym różni się slip/lapse od mistake? empezar lección
|
|
Slip/lapse to błąd wykonania lub pamięci mimo dobrego planu. Mistake wynika ze złego planu, oceny albo zrozumienia sytuacji.
|
|
|
Czym różni się violation od error? empezar lección
|
|
Violation to świadome odejście od reguły/procedury. Error jest niezamierzony.
|
|
|
Jakie są 3 poziomy situational awareness? empezar lección
|
|
Perception: co się dzieje. Comprehension: co to znaczy. Projection: co prawdopodobnie stanie się dalej.
|
|
|
Czym jest shared situational awareness? empezar lección
|
|
Wspólne rozumienie przez załogę sytuacji, planu, threats i tego, co może wydarzyć się dalej.
|
|
|
Po co mówić na głos o zagrożeniu, które obaj piloci widzą? empezar lección
|
|
Żeby upewnić się, że obaj rozumieją je tak samo i mają wspólny mental model.
|
|
|
Czym jest attention tunnelling? empezar lección
|
|
Skupienie uwagi na jednej rzeczy tak mocno, że przestajemy zauważać ważne informacje wokół.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Uparte trzymanie uwagi na jednym problemie, rozwiązaniu lub hipotezie mimo sygnałów, że trzeba spojrzeć szerzej.
|
|
|
Czym jest confirmation bias? empezar lección
|
|
Szukamy informacji potwierdzających naszą wersję i ignorujemy dane, które jej przeczą.
|
|
|
Czym jest plan-continuation bias? empezar lección
|
|
Kontynuowanie pierwotnego planu mimo że sytuacja coraz wyraźniej przemawia za jego zmianą.
|
|
|
Jak ograniczać confirmation i plan-continuation bias? empezar lección
|
|
Aktywnie szukać argumentów przeciw własnej decyzji i regularnie pytać: „czy nadal to jest najlepszy plan?”.
|
|
|
Dlaczego monitoring jest aktywnym zadaniem PM? empezar lección
|
|
PM porównuje rzeczywisty flight path i aircraft state z planem i reaguje, zanim odchylenie zrobi się duże.
|
|
|
Co PM powinien monitorować poza checklistą? empezar lección
|
|
Flight path, energy, automation modes, clearance, configuration, threats i działania PF.
|
|
|
Dlaczego deviations powinno się callować wcześnie? empezar lección
|
|
Bo małe odchylenie łatwiej poprawić. Czekanie może pozwolić, żeby rozwinęło się w UAS.
|
|
|
Po co są standard callouts? empezar lección
|
|
Żeby obaj piloci dostawali ten sam, przewidywalny sygnał do cross-check i reakcji.
|
|
|
Czym jest authority gradient? empezar lección
|
|
Różnica w odczuwanym autorytecie między członkami załogi, która wpływa na gotowość do zabierania głosu i challenge.
|
|
|
Dlaczego zbyt duży authority gradient jest niebezpieczny? empezar lección
|
|
FO może nie zakwestionować błędnej decyzji kapitana.
|
|
|
Dlaczego zbyt mały authority gradient też może być problemem? empezar lección
|
|
Może osłabić leadership, podział ról i szybkość podejmowania decyzji.
|
|
|
Jak wygląda dobra assertiveness w cockpit? empezar lección
|
|
Jasno powiedzieć, co jest nie tak, dlaczego to jest ryzyko i czego oczekujemy. Jeśli trzeba — eskalować.
|
|
|
Czym jest graded assertiveness? empezar lección
|
|
Stopniowe wzmacnianie komunikatu: od zwrócenia uwagi, przez wyraźny challenge, aż do zdecydowanej interwencji.
|
|
|
Czym jest closed-loop communication? empezar lección
|
|
Nadawca przekazuje informację, odbiorca ją potwierdza, a nadawca wie, że została poprawnie zrozumiana.
|
|
|
Dlaczego assumptions są groźne w multi-crew cockpit? empezar lección
|
|
Bo jeden pilot może zakładać, że drugi rozumie plan lub przejął zadanie, choć w rzeczywistości tak nie jest.
|
|
|
Na czym polega dobre delegation przy dużym workload? empezar lección
|
|
Jasno rozdzielić zadania, ale nadal zachować overall awareness i sprawdzić najważniejsze wyniki.
|
|
|
Dlaczego warto poprosić o pomoc wcześnie? empezar lección
|
|
Bo dodatkowe zasoby są najbardziej przydatne zanim workload przekroczy możliwości załogi.
|
|
|
Czym jest task saturation? empezar lección
|
|
Sytuacja, gdy zadań jest więcej niż jesteśmy w stanie poprawnie przetworzyć i zaczyna cierpieć monitoring, priorytety i decyzje.
|
|
|
Co zrobić przy excessive workload? empezar lección
|
|
Ustalić priorytety, uprościć automation, delegować, odłożyć rzeczy niepilne i przede wszystkim chronić flight path.
|
|
|
Dlaczego „aviate, navigate, communicate” nadal ma sens w nowoczesnym samolocie? empezar lección
|
|
Bo przypomina kolejność priorytetów, gdy workload lub abnormal situation zaczyna odciągać uwagę od sterowania.
|
|
|
Dlaczego interruptions zwiększają ryzyko błędów? empezar lección
|
|
Przerywają working memory i łatwo potem pominąć albo powtórzyć krok.
|
|
|
Co zrobić po przerwaniu checklisty lub procedury? empezar lección
|
|
Świadomie ustalić, gdzie przerwaliśmy, i dopiero potem kontynuować.
|
|
|
Czym jest automation complacency? empezar lección
|
|
Spadek czujności, bo zakładamy, że automation „na pewno zrobi dobrze”.
|
|
|
Czym jest automation overreliance? empezar lección
|
|
Używanie automation mimo że jej nie rozumiemy albo manual/simple mode byłby bezpieczniejszy i czytelniejszy.
|
|
|
Co zrobić, gdy automation zwiększa confusion? empezar lección
|
|
Zmniejszyć poziom automation aż znowu rozumiemy, co samolot robi.
|
|
|
Czym różni się surprise od startle? empezar lección
|
|
Surprise to zaskoczenie sytuacją. Startle to natychmiastowa fizjologiczna i poznawcza reakcja na nagłe zagrożenie.
|
|
|
Jak startle wpływa na pilota? empezar lección
|
|
Może zawęzić uwagę, pogorszyć working memory i opóźnić lub zaburzyć reakcję.
|
|
|
Co jest najważniejsze po silnym startle w abnormal situation? empezar lección
|
|
Najpierw opanować flight path, potem zrozumieć sytuację i dopiero wykonywać procedure.
|
|
|
Czym jest resilience w CRM? empezar lección
|
|
Zdolność do zauważenia zmiany sytuacji, dostosowania się i powrotu do bezpiecznej operacji.
|
|
|
Jak duży stress może pogorszyć performance? empezar lección
|
|
Zawęża uwagę, pogarsza working memory, elastyczność myślenia, komunikację i judgement.
|
|
|
Czy zbyt mały workload też może być problemem? empezar lección
|
|
Tak. Underload zmniejsza vigilance i sprzyja complacency oraz przeoczeniom.
|
|
|
Jak fatigue wpływa na performance? empezar lección
|
|
Pogarsza vigilance, reaction time, judgement, memory i monitoring.
|
|
|
Dlaczego własne odczucie zmęczenia nie jest w pełni wiarygodne? empezar lección
|
|
Bo człowiek może nie zauważać, jak bardzo jego performance już się pogorszył.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Narastający deficyt snu i związane z nim pogorszenie funkcji poznawczych.
|
|
|
Dlaczego circadian rhythm ma znaczenie mimo odpowiedniej ilości snu? empezar lección
|
|
Bo alertness naturalnie zmienia się z porą doby i w pewnych godzinach biologicznie spada.
|
|
|
|
empezar lección
|
|
Bardzo krótki, mimowolny epizod snu lub utraty uwagi, nawet tylko na kilka sekund.
|
|
|
Dlaczego caffeine nie zastępuje snu? empezar lección
|
|
Może chwilowo poprawić alertness, ale nie przywraca pełnych funkcji, które daje prawidłowy sen.
|
|
|
Dlaczego hypoxia jest groźna z punktu widzenia human factors? empezar lección
|
|
Pogarsza judgement, attention i coordination, zanim pilot może zauważyć, że sam działa gorzej.
|
|
|
Dlaczego nie można polegać tylko na własnych objawach hypoxia? empezar lección
|
|
Bo hypoxia sama pogarsza zdolność do rozpoznania, że coś jest nie tak.
|
|
|
Dlaczego zmysł równowagi jest zawodny bez visual references? empezar lección
|
|
Inner ear dobrze wykrywa zmiany ruchu, ale słabo rozpoznaje ruch stały i może tworzyć fałszywe wrażenie attitude.
|
|
|
Czym jest somatogravic illusion? empezar lección
|
|
Silne acceleration może dawać wrażenie nose-up, a deceleration — nose-down.
|
|
|
Jaka jest podstawowa obrona przed spatial disorientation w IMC? empezar lección
|
|
Ufać sprawnym instruments, nie własnym odczuciom.
|
|
|
Jak narrow i wide runway mogą oszukiwać podczas approach? empezar lección
|
|
Narrow runway może dawać wrażenie, że jesteśmy za wysoko; wide runway — że jesteśmy za nisko.
|
|
|
Jak runway slope może oszukiwać podczas approach? empezar lección
|
|
Upslope może dawać wrażenie bycia za wysoko, downslope — za nisko.
|
|
|
Czym jest black-hole approach illusion? empezar lección
|
|
Nocne podejście z małą liczbą visual cues może dawać wrażenie, że jesteśmy za wysoko i prowadzić do zbyt niskiego approach.
|
|
|
Jaka jest obrona przed visual approach illusions? empezar lección
|
|
Porównywać obraz z zewnątrz z obiektywnym vertical path i instruments.
|
|
|
